Slapen gaat niet bij iedereen vanzelf. Sommige mensen liggen 's avonds lang wakker voordat ze daadwerkelijk in slaap vallen, of worden midden in de nacht wakker en liggen dan klaarwakker naar het plafond te kijken. Anderen vallen wel in slaap en slapen ook door, maar voelen zich 's ochtends toch niet uitgerust.
Als dit jou overkomt, geeft je slaap je niet het fitte en vitale gevoel dat je ervan mag verwachten. Waarom het slapen niet lukt zoals het hoort, is voor veel mensen niet duidelijk. Vaak is er al van alles geprobeerd, zoals eerder naar bed gaan of de telefoon uit de slaapkamer halen. Dat levert alleen niet altijd de heerlijke nachtrust op waar je naar op zoek bent.
Slapen en herstellen zijn niet hetzelfde
Een nacht bestaat uit verschillende fases die zich meerdere keren herhalen, daar heb je vast wel eens van gehoord. In de diepste fase vindt het fysieke herstel plaats. Spieren komen tot rust en het lichaam bereidt zich voor op de volgende dag.
Wanneer die diepe fase verstoord raakt, merk je dat zelf meestal niet. Je lichaam slaapt wel, maar blijft net iets te alert om volledig tot rust te komen. De nacht lijkt van buitenaf gewoon, maar vanbinnen is het herstel dat erbij hoort niet goed op gang gekomen. Je kunt dus acht uur in bed liggen, terwijl je lichaam het herstel mist dat het nodig heeft.
Wat het lichaam 's nachts actief houdt
Er zijn verschillende dingen die hier invloed op hebben, en de meeste ken je waarschijnlijk wel.
Cafeïne is het bekendste voorbeeld. Het lichaam breekt cafeïne af via een enzym in de lever. Enzymen zijn de werkers in je lichaam die stoffen afbreken en opruimen, en dat proces duurt langer dan de meeste mensen denken. Een kop koffie in de namiddag kan 's avonds nog actief zijn in het lichaam en het inslapen lastiger maken. Minder bekend is dat oestrogeen, bijvoorbeeld via de pil of hormoontherapie, dit enzym remt, waardoor cafeïne nog langer in je lichaam blijft.
Ook laat op de avond eten houdt het lichaam actief. De spijsvertering is dan nog aan het werk op het moment dat het lichaam eigenlijk zou moeten overschakelen naar rust. Laat eten verstoort ook de afstemming tussen je biologische klok en je stofwisseling, waardoor zowel je slaap als je bloedsuiker eronder kan lijden.
Schermen vlak voor het slapen doen iets vergelijkbaars. Het licht van een scherm remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je lichaam vertelt dat het nacht is. Je brein blijft daardoor in de daghouding staan, terwijl je eigenlijk al in slaap zou willen vallen.
Minder bekend is de rol van histamine. De meeste mensen kennen histamine van hooikoorts of allergieën, maar in de hersenen werkt het als een stof die je alert en wakker houdt. Bepaalde voeding laat op de avond, zoals oude kaas of een sterk gekruide maaltijd, verhoogt de hoeveelheid histamine in je lichaam. Je staat daardoor klaar voor actie, precies op het moment dat je lichaam de rust in zou moeten gaan.
Waarom dit per persoon zo anders uitpakt
Maar waarom kan de ene persoon 's avonds wel koffie drinken en de ander niet, en valt de een makkelijk in slaap na een avond met een scherm terwijl de ander dan uren wakker ligt?
Wat bij de ene persoon nauwelijks effect heeft, kan bij een ander het verschil maken tussen wel of niet goed slapen. Dat heeft voor een belangrijk deel te maken met genetische aanleg.
Hoe snel je lichaam cafeïne afbreekt, ligt vast in je DNA, want dat bepaalt hoe goed zo'n enzym werkt. Bij sommige mensen werkt dat leverenzym traag, waardoor cafeïne uren langer actief blijft. Zij merken dat als onrust na koffie of als moeite met in- en doorslapen. Dat ligt dan dus aan de manier waarop hun lever stoffen verwerkt.
Hetzelfde geldt voor melatonine. Bij de een wordt dit slaaphormoon te snel afgebroken, waardoor ze te vroeg wakker worden en niet meer in slaap komen. Bij de ander reageert het lichaam minder gevoelig op melatonine, waardoor het dag-nachtritme minder goed loopt en een late maaltijd de stofwisseling extra uit balans brengt.
Ook histamine wordt door de een sneller opgeruimd dan door de ander. Daar zorgt een ontgiftingsenzym voor dat deels genetisch bepaald is. Werkt dat enzym trager, dan blijft histamine langer in het lichaam en houdt het je 's avonds langer alert. Een kaasplankje of gekruide maaltijd vol histamine laat op de avond is dan geen onschuldige gewoonte meer.
Dan is er nog hoe het lichaam omgaat met stress en prikkels. Bij sommige mensen worden stresshormonen langzamer opgeruimd. Zij blijven na een drukke dag langer "aan" staan, en schaapjes tellen helpt dan niet om in slaap te vallen.
Ook je biologische klok zelf is deels genetisch bepaald. De een is van nature een avondmens die pas laat in slaap valt, de ander wordt juist vroeg moe en vroeg wakker.
Al die verschillen samen maken dat dezelfde slaaptips bij de een goed werken en bij de ander nauwelijks. Er is niet één oorzaak voor slecht slapen. Wat jou wakker houdt, kan iets heel anders zijn dan wat je buurvrouw wakker houdt, ook al lijken jullie klachten op elkaar.
Inzicht in je eigen patroon
In mijn begeleiding kijk ik naar jouw unieke DNA-profiel en dus naar hoe jouw enzymen werken, en stem mijn adviezen en begeleiding daarop af. Het is maatwerk omdat jij anders bent, en dus geen one size fits all methode. In jouw DNA-profiel is te zien hoe jouw lichaam omgaat met cafeïne, melatonine, histamine, stress, prikkels en herstel, en met nog veel meer.
Wanneer je naar het totaalplaatje kijkt en niet alleen naar één klacht, ontstaat er meer inzicht in wat er 's nachts gebeurt en wat jouw lichaam nodig heeft om echt tot rust te komen. Dat inzicht geeft houvast en richting in wat jij eraan kunt doen om wel lekker te slapen.
Komt dit je bekend voor en wil je verkennen wat er bij jou achter zit, ook als je al van alles hebt geprobeerd? Neem dan gerust contact op.
Reactie plaatsen
Reacties